Wąż Wodny
![]() | |
Nazwa łacińska |
Hydrus |
---|---|
Dopełniacz łaciński |
Hydri |
Skrót nazwy łacińskiej |
Hyi |
Dane obserwacyjne (J2000) | |
Rektascensja |
2 h |
Deklinacja |
-70° |
Charakterystyka | |
Powierzchnia |
243 stopnie kw. |
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 |
2 |
Najjaśniejsza gwiazda |
β Hydri (2,82m) |
Gwiazdozbiory sąsiadujące |
|
Widoczny na szerokościach geograficznych pomiędzy 90° S a 8[1]° N. | |
![]() |
Wąż Wodny (łac. Hydrus, dop. Hydri, skrót Hyi, inne nazwy: Wąż Morski, Wąż Wodny Mały – w odróżnieniu od Hydry, zwanej czasem również Wężem Morskim) – niewielki gwiazdozbiór nieba południowego. Jest to 61. pod względem wielkości gwiazdozbiór na niebie. Został wprowadzony przez holenderskich nawigatorów i astronomów: Pietera Dirkszoona Keysera i Fredericka de Houtmana. Po powrocie do Holandii, de Houtman przekazał sporządzony katalog gwiazd Petrusowi Planciusowi, który naniósł nowe odkrycia na globus nieba w końcu 1598. Konstelacja została szerzej zaakceptowana, gdy niemiecki astronom Johann Bayer opisał ją w swoim dziele Uranometria z 1603. Od tego czasu nie było większych zmian w gwiazdozbiorze poza tym, że w XVIII wieku Lacaille „podkradł” mu dwie gwiazdy, tworząc sąsiednią konstelację Oktantu; nigdy już do Węża Wodnego Małego nie wróciły[1]. Gwiazdozbiór znajduje się w pobliżu południowego bieguna nieba, między Wielkim Obłokiem Magellana a Małym Obłokiem Magellana. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem wynosi około 20. W Polsce jest niewidoczny[2].
Mity i legendy
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Johann_Bayer_-_Uraniometria_-_Southern_Birds.jpg/220px-Johann_Bayer_-_Uraniometria_-_Southern_Birds.jpg)
Grupa gwiazd tworząca Węża Wodnego Małego znajduje się w pobliżu południowego bieguna niebieskiego, nie była znana europejskim astronomom do czasów nowożytnych i nie ma żadnej historii mitologicznej związanej z tym gwiazdozbiorem[1]. Na starych mapach nieba Wąż Wodny odróżnia się od Hydry, która jest jego większym, żeńskim odpowiednikiem. Francuski XVIII-wieczny astronom Nicolas-Louis de Lacaille oznaczył go na mapie nieba jako l′Hydre Mâle. W pierwszym przedstawieniu zawartym w Uranometrii Wąż wił się między łapami Tukana i Pawia. Lacaille zmienił jego położenie, sytuując go w obecnej pozycji między Obłokami Magellana, przy okazji reorganizując inne gwiazdozbiory i rozdzielając gwiazdy pomiędzy ustanowione przez siebie konstelacje Zegara i Sieci[3].
Wyobraża męskiego osobnika legendarnego węża wodnego, jako nawiązanie do starożytnej konstelacji Hydry – wodnego węża rodzaju żeńskiego.
Gwiazdy Węża Wodnego
[edytuj | edytuj kod]Zarys konstelacji jest blady, ale można dopatrzyć się w nim podobieństwa do węża. Długi trójkąt prostokątny utworzony przez Gammę, Betę i Epsilon tworzą splątane ciało, a zakrzywiona linia gwiazd pomiędzy Deltą a Alfą reprezentuje podniesioną głowę gada gotowego do ataku[1].
- Najjaśniejsza gwiazda to Beta Hydri (β Hyi, 2,82m). Jest żółtym podolbrzymem o masie podobnej do Słońca, lecz niemal dwukrotnie większym i trzykrotnie jaśniejszym od niego. Gwiazda ta pełniła funkcję gwiazdy polarnej – w roku 150 p.n.e. niespełna dwa stopnie od niej znajdował się południowy biegun nieba. Przez lornetkę zobaczymy tam układ wizualnie podwójny. Ewolucyjnie to gwiazda w przededniu zakończenia spalania wodoru w swoim wnętrzu (odrzuci zewnętrzne warstwy, powstanie mgławica planetarna, a po samej gwieździe zostanie stygnący biały karzeł). Jest pod wieloma względami niemal klonem Słońca. Starsza niż nasza gwiazda, leży w odległości zaledwie 24 lat świetlnych od niej, ma niemal identyczne spektrum i znajduje się na dalszym stopniu ewolucji[1].
- Druga gwiazda co do jasności to α Hyi (2,9m), która jest podolbrzymem typu F o masie dwukrotnie większej i jasności 32-krotnie większej niż Słońce. Gwiazda znajduje się w pobliżu jasnego Achernara (0,4m) z konstelacji Erydanu.
- Trzecią co do jasności jest γ Hyi (3,3m), która jest czerwonym olbrzymem. Świeci 650 razy jaśniej niż Słońce i podobnie jak β Hyi znajduje się u kresu swojej ewolucji. Pozostałe gwiazdy w konstelacji są słabsze niż 3m[3].
- Wśród słabszych gwiazd na uwagę zasługuje para gwiazd szóstej wielkości gwiazdowej – π1 i π2 Hyi. Ta czerwono-pomarańczowa para jest jedynie układem wizualnie podwójnym, ale wartym obejrzenia przez lornetkę. Gwiazdy leżą w różnych odległościach, więc nie są związane. Pi-1 (π1) – gwiazda o jasności 5,57m – leży w odległości 740 lat świetlnych. Pi-2 (π2) ma jasność 5,67m i leży w odległości 470 lat świetlnych[4].
- Niedaleko znajduje się układ podwójny η2 Hyi, w którym jaśniejszy ze składników to żółty olbrzym, słabszy zaś – biały karzeł. Wokół olbrzyma krąży planeta o masie kilku mas Jowisza i okresie orbitalnym około 711 dni[3].
- Kilka stopni na północ od Alfy widać atrakcyjną gwiazdę podwójną h3475. Jej składniki o podobnej jasności - oba są 6. wielkości - wymagają stabilnych warunków obserwacji i 10-centymetrowego teleskopu. Wyglądają trochę jak oczy węża wpatrującego się w okular, co zgadza się z tym, w jakiej konstelacji się znajdują[1].
Interesujące obiekty
[edytuj | edytuj kod]Ponieważ gwiazdozbiór umiejscowiony jest daleko od Drogi Mlecznej, nie ma w nim jasnych obiektów naszej galaktyki. Zawiera wiele bladych galaktyk, najlepszą z nich do obserwacji jest NGC 1511. Jej mały mglisty owal można w dobrych warunkach dostrzec za pomocą 20-centymetrowego teleskopu[1].
- Gromada kulista NGC 1466 (11,5m), nie należy do Drogi Mlecznej, lecz do Wielkiego Obłoku Magellana. Do obserwacji potrzebny teleskop średnich rozmiarów[3].
Ciekawostki
[edytuj | edytuj kod]- W Wężu Wodnym „znajduje się” obiekt IC 1717, którego nie widać. Nawet przez największe teleskopy nie widać w tym miejscu nic ciekawego. Być może autor katalogu John Dreyer widział tam coś tak ulotnego jak kometa[3].
- β, α, γ Hyi wyznaczają charakterystyczny na niebie trójkąt równoboczny, którego wysokość może pomóc w znalezieniu bieguna nieba.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- lista gwiazd w gwiazdozbiorze Węża Wodnego
- lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Praca zbiorowa: KOSMOS. Warszawa: Buchmann Sp. Z o.o., 2012, s. 388-389. ISBN 978-0-7333-2117-7.
- ↑ Wąż Wodny Mały, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-04-24] .
- ↑ a b c d e Kamil Złoczewski: Kosmos.Tajemnice Wszechświata. T. 80. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 21-22. ISBN 978-83-252-2120-1.
- ↑ Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK” Sp. z o.o., 2002, s. 188-189. ISBN 83-7266-156-1.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- „Encyklopedia Wszechświata”, Praca zbiorowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 403. ISBN 978-83-01-14848-5